Wettelijke verplichtingen
Wettelijke verplichtingen voor Abonneren en Notificeren via AORTA‑LSP
Wanneer een patiënt uitdrukkelijke toestemming heeft gegeven aan zijn zorgaanbieder voor het delen van medische gegevens, kan de zorgaanbieder deze gegevens via het Landelijk Schakelpunt (LSP) beschikbaar stellen voor andere zorgaanbieders. U kunt als zorgaanbieder ook medische gegevens opvragen bij andere zorgaanbieders waar de patiënt een dossier heeft, mits de patiënt daar uitdrukkelijke toestemming voor heeft gegeven en de zorgaanbieder is aangesloten op het LSP. Om op de hoogte te blijven van wijzigingen in de medische gegevens van uw patiënten, kunt u gebruikmaken van abonneren en notificeren via het LSP.
Voorafgaand aan de uitleg over hoe de functies abonneren en notificeren via het LSP werken, wordt eerst de juridische context toegelicht. Daarmee wordt duidelijk in welke situaties deze functies wél gebruikt mogen worden en welke juridische voorwaarden daarbij van toepassing zijn.
Toestemming voor het beschikbaar stellen van medische patiëntgegevens
Het is belangrijk om stil te staan bij de eisen voor het uitwisselen van medische gegevens via een elektronisch uitwisselingssysteem (bijvoorbeeld het LSP). Hiervoor zijn twee zaken noodzakelijk:
Uitdrukkelijke toestemming van de patiënt om zijn/haar medische gegevens beschikbaar te stellen via een elektronisch uitwisselingssysteem.
Doorbrekingsgrond van het medisch beroepsgeheim en een rechtsgrond op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Voor het uitwisselen en beschikbaar stellen van medische gegevens via een elektronisch uitwisselingssysteem, waaronder het LSP, is uitdrukkelijke toestemming van de patiënt vereist. Deze toestemming wordt door de patiënt geregistreerd bij de brondossierhouder (zoals de eigen huisarts, apotheek en/of ziekenhuis) en/of via MijnMitz.
Doorbrekingsgrond van het medisch beroepsgeheim en grondslag onder de AVG
Het medisch beroepsgeheim, zoals vastgelegd in de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO), verbiedt zorgverleners om medische gegevens met derden te delen, tenzij er sprake is van uitdrukkelijke toestemming van de patiënt, een wettelijke verplichting of een conflict van plichten (bijvoorbeeld bij acuut gevaar voor de patiënt of anderen).
Daarnaast bepaalt de AVG dat medische persoonsgegevens, als bijzondere categorie van gegevens, uitsluitend mogen worden verwerkt (zoals beschikbaar stellen of uitwisselen) wanneer aan ten minste één van de volgende voorwaarden is voldaan:
de patiënt heeft hiervoor uitdrukkelijk toestemming gegeven
er is sprake van een bestaande behandelrelatie
er geldt een wettelijke verplichting of vitaal belang
Abonneren en notificeren
Abonneren en notificeren is een functie van het LSP voor zorgaanbieders. Met deze functie worden zorgaanbieders op de hoogte gebracht van veranderingen in de medische gegevens van patiënten voor wie zij een actief dossier bijhouden (hierna: eigen patiënt). Bij het afsluiten van een abonnement via het LSP op een eigen patiënt worden gegevens alleen verkregen als de patiënt al uitdrukkelijke toestemming heeft gegeven bij een andere zorgaanbieder (de brondossierhouder).
Abonneren op eigen patiënt
Abonneren op eigen patiënt biedt zorgaanbieders de mogelijkheid om op de hoogte te worden gebracht zodra er nieuwe, relevante informatie over de patiënt beschikbaar komt. Dit voorkomt dat zorgaanbieders constant moeten controleren of er belangrijke gegevens beschikbaar zijn.
Voorwaarden
U moet als zorgaanbieder een behandelrelatie hebben met de patiënt.
De patiënt dient uitdrukkelijke toestemming te geven voor het beschikbaar stellen van medische gegevens via het LSP. Belangrijke aandachtspunt: Uitdrukkelijke toestemming wordt per brondossierhouder vastgelegd. Een patiënt moet bij iedere zorgaanbieder die gegevens via het LSP beschikbaar stelt apart toestemming geven, lokaal of via Mitz/Volgjezorg. Zonder toestemming bij die specifieke bron worden de gegevens daar niet beschikbaar gesteld en volgt er ook geen notificatie over wijzigingen vanuit die bron.
U kunt alleen abonneren op eigen patiënten (dus patiënten die recent behandeld zijn in uw praktijk).
In welke situaties abonneren?
Bijvoorbeeld:
Patiënten uit een risicogroep: zoals patiënten met schizofrenie en eerdere suïcidepogingen, of chronisch zieken met instabiele aandoeningen (bijv. COPD, hartfalen).
Kwetsbare patiënten: zoals ouderen, patiënten met multimorbiditeit of patiënten in de palliatieve fase, waarbij snelle informatie-uitwisseling cruciaal is.
Notificaties
De notificatie vermeldt om welke patiënt het gaat (via het BSN) en welk type gegevens zijn toegevoegd of gewijzigd. Als u wilt weten wat er precies is veranderd, kunt u de actuele gegevens opvragen via het LSP. De notificatie wordt naar uw systeem gestuurd en dient als trigger om de nieuwe of gewijzigde gegevens daadwerkelijk op te halen.
Voor het nemen van een abonnement op eigen patiënt is geen uitdrukkelijke toestemming vereist
Het is niet vereist om uitdrukkelijke toestemming te vragen bij het abonneren op een eigen patiënt voor het ontvangen van notificaties bij gewijzigde gegevens in brondossiers. Deze gegevensuitwisseling valt onder de bestaande behandelrelatie en daarmee onder de AVG‑grondslag uitvoering van een overeenkomst (artikel 6, lid 1, sub b). Hierbij is sprake van een gerechtvaardigd belang binnen de reguliere zorgverlening.
Wanneer een zorgaanbieder een abonnement op een eigen patiënt neemt en notificaties ontvangt over wijzigingen in de medische gegevens, is het echter belangrijk dat de zorgaanbieder de patiënt vooraf informeert over abonneren en notificeren via het LSP volgens de WGBO. Hierdoor wordt de patiënt op de hoogte gesteld van deze situatie.
Hoewel een patiënt in theorie bezwaar kan maken tegen deze werkwijze, gebeurt dit in de praktijk zelden bij risicopatiënten. Voor patiënten die al uitdrukkelijke toestemming hebben gegeven voor het beschikbaar stellen van medische gegevens via het LSP, is het bovendien onlogisch om bezwaar te maken tegen het gebruik van abonneren en notificeren op eigen patiënten. Naast uitdrukkelijke toestemming voor het beschikbaar stellen en uitwisselen van medische gegevens via het LSP, heeft de zorgaanbieder ook een informatieplicht richting de patiënt over het elektronisch uitwisselingssysteem zelf.
Informatieplicht voor de functionaliteit abonneren en notificeren via AORTA-LSP
Op grond van de WGBO en AVG is een zorgaanbieder verplicht de patiënt te informeren over het gebruik van een elektronisch uitwisselingssysteem, zoals het LSP.
Dit houdt in dat de patiënt vooraf duidelijk moet worden geïnformeerd over:
het doel van de gegevensuitwisseling
welke gegevens worden gedeeld
met welke zorgaanbieders deze gegevens kunnen worden uitgewisseld
op welke wijze dit plaatsvindt (zoals via abonneren en notificeren)
Daarnaast dient de zorgaanbieder de patiënt te wijzen op diens rechten, waaronder het recht op inzage, correctie, intrekking van toestemming en het recht om bezwaar te maken tegen de verwerking van persoonsgegevens.
Informatie naar de patiënt
De patiënt kan het beste tijdens een (telefonisch) consult worden geïnformeerd over abonneren en notificeren. Voor grotere zorginstellingen, zoals ziekenhuizen, is het aan te raden deze informatie op de website te vermelden, zodat patiënten hier vóór of tijdens hun bezoek naar kunnen worden verwezen.
Naast het gebruik van de functie ‘abonneren’ is het essentieel om regelmatig aan de patiënt te vragen welke belangrijke medische gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Niet alle gebeurtenissen leiden tot een LSP‑notificatie (denk aan OTC‑medicatie, ziekenhuismedicatie of zorgaanbieders die niet op het LSP zijn aangesloten). Actualiseer daarom bij elk contact het medicatieoverzicht samen met de patiënt.
Heeft de patiënt nog geen uitdrukkelijke toestemming gegeven voor het beschikbaar stellen van gegevens via het LSP? Verwijs de patiënt dan naar http://mijnmitz.nl of laat de toestemming registreren bij een betrokken zorgaanbieder (lokaal). Licht de patiënt daarbij in over het belang van deze toestemming en over de functie ‘abonneren’ met de bijbehorende notificaties.
Gebruik van ‘abonneren’ en ‘notificeren’ in het informatiesysteem
Bijna alle huisartsinformatiesystemen (HIS), apothekersinformatiesystemen (AIS) en andere zorginformatiesystemen ondersteunen inmiddels de functie ‘abonneren’. De exacte werking kan per systeem verschillen en is afhankelijk van hoe de leverancier deze functionaliteit voor zijn klanten heeft geïmplementeerd.
Voorbeeld: Abonneren en Notificeren in de praktijk
De patiënt bezoekt zijn huisarts. Na het consult besluit de huisarts de patiënt door te verwijzen naar het ziekenhuis voor verdere behandeling door een specialist. Omdat de patiënt meerdere chronische ziekten heeft en ook nog door de huisarts zelf wordt behandeld, vindt de huisarts het belangrijk op de hoogte te blijven.
Tijdens het consult vraagt de huisarts of de patiënt ermee akkoord gaat dat hij een abonnement op hem neemt, zodat hij automatisch wordt geïnformeerd over belangrijke medische wijzigingen. De patiënt stemt hiermee in.
Bij aankomst in het ziekenhuis meldt de patiënt zich bij de inschrijfbalie, waar gevraagd wordt of hij uitdrukkelijke toestemming wil geven om zijn medische gegevens beschikbaar te stellen aan andere zorgaanbieders. De patiënt stemt hiermee in.
Tijdens het ziekenhuisbezoek krijgt de patiënt een nieuwe diagnose en bijbehorende medicatie. Doordat de huisarts een abonnement heeft, ontvangt de huisarts een notificatie via het XIS, waarna deze automatisch wordt verwerkt en toegevoegd aan het dossier van de patiënt.
Actief opvraging via het LSP
Een actieve opvraging houdt in dat een zorgaanbieder op eigen initiatief medische gegevens van een patiënt raadpleegt, zonder dat een notificatie hiervoor de aanleiding is. Het voordeel hiervan is dat de zorgaanbieder altijd beschikt over de meest recente gegevens van de patiënt.
Belangrijk hierbij is dat de gegevens altijd opgeslagen blijven bij de dossierhouder, zoals de huisarts, apotheek of het ziekenhuis. Het LSP fungeert uitsluitend als beveiligd netwerk om deze gegevens te kunnen raadplegen; het is geen database waarin medische informatie wordt opgeslagen.
Een actieve opvraging staat volledig los van de functie ‘abonneren en notificeren’. Bij een actieve opvraging haalt de zorgaanbieder zelf op dat moment informatie op, terwijl bij notificeren de zorgaanbieder automatisch een melding ontvangt zodra elders in het dossier wijzigingen optreden.